Her ne kadar ticari kredi kartlarının çıkması ile konumları görece sarsılmış olsa da uzun vadeli ödemelerde çekler halen en yaygın kullanılan ödeme araçları arasında yer almaktadır. Tüzel kişiler arasında ya da tüzel kişiler ile özel kişiler arasında yapılan alışverişlerden doğan ödeme yükümlülüğünü belirlenen vadeye kadar erteleyen ve anlık nakit çıkışını engelleyerek şirket finansal istikrarına katkı sağlayan çekler, bankalar tarafından verilmektedir. Çekler, genellikle 10 yapraklı bir çek defteri olarak hazırlanarak verilmektedir. Çek defteri alabilmek için bankaların talep ettikleri bazı belgeler ve yerine getirilmesi gereken yükümlülükler vardır. Bu yükümlülükler, ödeme taahhüt edilen kişinin mağduriyet yaşamaması ve çek sahibinin ticari sicilinde bir bozulma olmaması için alınmış olan bir dizi tedbirleri de içermektedir. 

Çek Defteri Nedir?

Çekler, tüzel kişilere bankalar tarafından verilen vadeli bir ödeme aracıdır. Ödeme için yeterli nakit paranın olmadığı ya da nakit sıkıntısı çekmemek adına ödemenin anında yapılmak istenmediği durumlarda, ödemeyi belirlenecek olan vadeye kadar ertelemek amacı ile kullanılan çekler, bankalar tarafından 10 ya da 15 yapraklı bir defter olarak verilmektedir. Çek defteri olarak adlandırılan bu defterin her yaprağında çeklerin kayıtlı olduğu banka hesabına dair bilgiler, çekin hangi tarihte basılmış olduğu ve çek sahibinin vergi numarası yer almaktadır. Bu bilgiler, çeki alan kişinin bankadan kontrol edebilmesini sağlamayı amaçlamaktadır.

Çek üzerinde yazılı olan banka hesabına ise çek hesabı denilmektedir. Ayrıca bu defterin her yaprağında ödemenin yapılacağı özel ya da tüzel kişinin namını, ödeme miktarını, ödemenin hangi tarihte gerçekleşeceğini belirtmek için bırakılmış boşluklar bulunmaktadır. Çek sayfalarının en alt kısmında ise çek sahibinin imzası ve kaşesi için ayrılmış olan bir bölüm mevcuttur. Bankalar genellikle çek defterinin her bir yaprağı için belirli bir miktar ücret kesintisi yapmaktadır. Değerli kâğıt ücreti olarak adlandırılan bu ücretin yanı sıra ödeme esnasında hesapta para bulunmaması riskine karşın bir miktar paranın bloke edilmesini de talep etme hakkına sahiptir.

Çek Defteri Nasıl Alınır?

Çek defteri nasıl alınır sorusu, daha önce çek kullanmamış olan kişilerin sıklıkla merak ettikleri hususlardan biridir. Çek defteri alabilmek için bankalara başvurulması gereklidir. Olumlu sonuç alabilmek açısından şirket hesaplarının bulunduğu bankaya başvuru yapılması tavsiye edilmektedir. Çek başvurusu yapabilmek için bankaya bazı evrakların ibraz edilmesi zorunludur. İkametgâh belgesi, kimlik belgesi ve adli sicil kaydı bu evrakların başında gelmektedir. Bunun yanında gerekli görülmesi halinde bankanın farklı evraklar talep etme hakkı da bulunmaktadır. Başvuru yapan tüzel kişinin çek almaya uygun olduğuna dair kararın verilmesinden sonra defter basılarak teslim edilmektedir.

Alacağı ödeme karşılığında çek almış olan kişiler, çeklerini günü geldiğinde tahsil etmek üzere bankaya getirdikleri zaman, çek hesabında para bulunmasa bile bankadan 2225 Türk lirası ödeme alma hakkına sahiptir. Bu yüzden mali durumu yeterli görülmeyen tüzel kişilerden her çek yaprağı için 2225 TL tutarında teminat istenmesi mümkündür. Ancak ödemelerinde ve ekonomik durumunda herhangi bir sorun bulunmayan tüzel kişiler, bu teminatı yatırmaktan muaf olabilmektedir. Firmanın geçmişinde karşılıksız çek, banka ödemelerini aksatma gibi olumsuz faaliyetleri bulunması durumunda ise başvurular reddedilmektedir. 

2022 yılında çek yaprak bedeli TCMBB’nin yayınlamış olduğu tebliğ ile, muhatap banka tarafında gerekli durumlarda hamiline ödenmesi gereken çek yaprak tutarı 3 bin 600 TL’ye yükseldi.

İlginizi çekebilir: Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) Ne İfade Ediyor?

Kimler Çek Defteri Alabilir?

Çek defterini kimlerin alabileceği de en az çek defteri nasıl alınır sorusu kadar önemlidir. Çek defterleri büyük ölçüde tüzel kişiler tarafından kullanılsa da bireysel olarak da çek başvurusu yapabilmek mümkündür. İster tüzel kişi isterse de özel kişi olsun, başvurularının değerlendirilmesindeki en önemli husus ekonomik sicilleri ve mevcut ekonomik durumlarıdır. Geçmişinde kredi ödemelerini aksatmış olan, Kredi Kayıt Bürosu tarafından tanımlanan kredi notu riskli seviyede olan, karşılıksız çek ya da sahte çek gibi güven zedeleyici durumlara bulaşmış olan gerçek kişiler ve tüzel kişilerin çek defteri alabilmeleri neredeyse olanaksızdır.Çek alındıktan sonra da ödeme düzenine dikkat edilmesi, gelecekte yapılacak başvurular açısından da önem taşımaktadır. Geçmiş dönemlerde çek kullanımına bağlı olarak ortaya çıkan mağduriyetler nedeni ile devlet bu konuda bazı düzenlemeler yapmak durumunda kalmıştır. Bu yüzden çek almak için başvuruda bulunan kişiler, başvuruları onaylanmış olsa bile ilgili mevzuatı okumadan çek yazmamalıdır.

İlginizi çekebilir: https://www.fonradar.com/isletmeler-hangi-giderlerini-vergiden-dusebilirler/