Ticari alanda sürekli olarak yaşanan gelişmeler, bu alanda kullanılan ekonomi sözlüğüne her geçen gün daha fazla sözcüğün eklenmesine neden olmaktadır. Ticaret hacimlerinin artması, ticaret biçimlerinin çeşitlenmesi ve hem ödeme hem de borçlanma yöntemlerinde meydana gelen değişmeler, ekonomide çeşitli kavramların ortaya çıkmasına yol açmaktadır. Bu kavramlardan biri olan temlik de ticaret ile uğraşanlar tarafından sıklıkla kullanılmaktadır. Esasında yeni bir kelime olmamasına rağmen, duyulma sıklığının şimdilerde artmaya başlaması, bu sözcüğe dair bilgi gereksinimini arttırmaktadır. Alacak temliki taraflar arasında yapılan bir sözleşmeden doğmaktadır. Temlik işleminde herhangi bir sorun çıkmaması adına, sözleşme esnasında dikkat edilmesi gereken bir dizi husus bulunmaktadır.

Temlik Nedir?

Hukuki bir terim olan temlik bir alacağın, tüm hak ve sorumlulukları ile birlikte üçüncü bir tarafa devredilmesini ifade etmektedir. Diğer bir ifade ile bir borcun alacaklı tarafının değişmesi işlemidir. Türk Borçlar Kanunu’nun 183 ila 194 arasındaki maddelerinde düzenlenmiş olan bu durum, bir dizi koşula bağlanmıştır. Bir borcun devredilebilmesi için, devir işlemini yapacak kişinin borç üzerinde mutlaka tasarruf yetkisinin olması gereklidir. Alacak temlikinin farklı uygulanma biçimleri vardır. Temlik işleminin gerçekleşebilmesi için, mutlaka temlik sözleşmesinin yapılmış olması gereklidir. Temlik ne demek sorusunun daha iyi anlaşılabilmesi için faktoring şirketleri tarafından yapılan ve halk arasında “çek kırdırma” olarak tanımlanan vadeli alacakların temliki işlemini örnek göstermek mümkündür. Bu işlemde çekin alacaklısı olan taraf, belirli bir faiz ve komisyon ödemeyi kabul ederek çeke dayanak olan faturayı faktoring şirketine devretmekte ve bu sayede artık faktoring şirketi borcun alacaklısı konumuna gelmektedir. Bu tabloda borcu ödeyecek taraf sabit kalırken, alacaklı taraf değişiklik göstermektedir.

 İlginizi Çekebilir: Keşideci Kimdir? Ne Demektir? Tüm Detaylarıyla Hak ve Sorumlulukları

Temlik Çeşitleri Nelerdir?

Temlik kavramı, esas olarak alacağın devri anlamına gelmektedir. Ancak bu devir işleminin de bazı şekilleri bulunmaktadır. Temlik çeşitleri olarak adlandırılan bu şekiller temelde üç başlık altında incelenmektedir:

  • İradi Temlik: İradi temlik, borcun esas alacaklısının rızası doğrultusunda yapılan devir işlemini ifade etmektedir. Günümüzde en çok rastlanan temlik türü olan iradi temlik, borcun devredilmek istenildiği taraf ile borcun ilk alacaklısı arasında düzenlenecek olan bir sözleşme ile tamamlanmaktadır. İradi temlikte borçlu tarafın herhangi bir söz hakkı bulunmamaktadır.
  • Kanuni Temlik: Kanuni temlik, herhangi bir mahkeme kararına gereksinim duyulmadan alacağın kanunen el değiştirmesi anlamına gelmektedir. Kanuni temlik işleminin gerçekleşmesi için önceden yasa ile belirlenmiş olan durumların ortaya çıkması gerekmektedir. Ölüm hali, kanuni temlikin uygulanabilmesi için en belirgin örnektir. Bir borcun alacaklısının, borcu tahsil etmeden ölmesi durumunda alacak temlik yoluyla mirasçılarına geçmektedir. Bu durumda borcun el değiştirmesi için herhangi bir sözleşme ya da mahkeme kararına gereksinim duyulmamaktadır.
  • Yargısal Temlik: Yargısal temlik ise borcun alacaklısının mahkeme kararı ile değiştirilmesidir. Bu temlik türünde hem alacaklının hem de borçlu tarafın rızasına bakılmaksızın, mahkeme kararı ile alacaklı değiştirilmektedir.

Alacak Temlikleri Nasıl Yapılır?

Alacak temliki hangi yöntemle olursa olsun, yasal bir niteliğe sahiptir. Bu yüzden de mutlaka ilgili yasal düzenlemelere uygun olarak gerçekleştirilmelidir. İradi temlik işleminde alacaklı taraf ile borcun devredilmek istenildiği taraf arasında sözleşme yapılmalıdır. Gerek duyulması halinde bu sözleşmenin noterde tescil ettirilmesi de mümkündür. Ancak genellikle yalnızca sözleşme yapılması yeterli olmaktadır. Kanuni temlik işlemi her ne kadar doğal bir temlik olsa da uygulamanın yasalara uygun olarak yapılmasına dikkat edilmelidir. Yargısal temlikte ise kararı doğrudan mahkeme verdiği için işlem tamamen yasal olarak düzenlenmektedir.

Hemen Okuyun: Doğrudan Borçlandırma Sistemi (DBS) Hakkında Bilinmesi Gerekenler