Vade Farkı Nedir?

Ekonominin ve piyasa şartlarının dinamikleri çerçevesinde, ürün veya hizmet alımında ödemelerin zamanında yapılamaması söz konusu olabilmektedir. En yaygın tanımıyla ‘vade farkı’, ticari işlemlerde tarafların sözlü ya da bir sözleşmeye bağlı olarak anlaştıkları vadede Alıcı tarafından gerçekleştirilemeyen ödeme tutarına Satıcı tarafından ilave edilen miktarı ifade etmektedir.

Vade Farkı Nasıl Oluşur?

Vade Farkı, ticari hayatin akışında sıklıkla karşımıza çıkabilen bir uygulamadır. Özellikle ekonomik alanda yaşanan darboğazlar veya durgunlukta ya da işletme özelinde ortaya çıkan dengeli nakit akış planlamasında yaşanan belirsizliklerde, bu konu devreye girmek zorunda kalır.

Temelde vade farkı uygulaması iki ana durumda ortaya çıkar;

  • Mal veya hizmet alımı sırasında
  • Mal veya hizmet alındıktan sonra, anlaşılan vadede ödemenin gerçekleşmemesi durumunda

Ticari bir işlemde taraflar, mal veya hizmet alımını gerçekleştirirken özgür iradeleri ile işlem gerçekleşmeden vade farkı uygulamasını devreye sokabilirler. Bu durum, Satıcının vade yönetimi politikası ile alıcının nakit yönetimi döngüsünün örtüşmediği şartlarda ortaya çıkar. Alıcı, piyasa şartlarına göre belirlenen fonlama maliyeti ve ilave vade uzatımı gün süresi dikkate alınarak hesaplanan fark ile satıcıya borcunu ödeme yükümlülüğünü kabul eder.

Diğer bir uygulama ise, tarafların anlaştıkları vadede Alıcı tarafından taahhüt edilen ödemenin zamanında gerçekleşmemesi durumunda ortaya çıkar. Cari hesap veya çek ya da senet değerli evraklarıyla bağlanan ödeme yükümlülüğü, böyle bir problem yaşandığında yeniden hesaplanır. Burada amaç gecikmeden zarar gören alacaklının korunmasıdır.

İlginizi çekebilir: Sahte Çek Nedir? Nasıl Anlaşılır?

Vade Farkı Nasıl Hesaplanır?

Ticari teamüle göre, alacak tutarının ödenmesi gereken tarihten fiili ödeme tarihine kadar geçen süre için piyasa şartlarında geçerli olan fonlama maliyeti dikkate alınarak hesaplanır. Ticari işlemlerin başında sözleşme ilişkisi kurulurken ya da daha sonradan zamanında ödemenin gerçekleşmediği durumlarda tarafların ortak iradeleri ile kararlaştırılarak hayata geçirilir.

Hesaplama, Ağırlıklı Ortalama Vade yöntemi ile gerçekleştirilir. Eğer ödeme tek bir parça halinde yapılacaksa, ağırlıklı ortalama vade hesaplamaya gerek yoktur. Ancak, söz konusu olan ödeme birkaç dilimde, farklı vade ve tutarlar halinde yapılacaksa, ağırlıklı ortalama vade dikkate alınmalıdır.

Böyle bir durumda, öncelikle her bir alacak tutarı için fiili ödeme tarihi ile vade tarihi arasındaki gün sayısı hesaplanır. Hesaplanan ilgili gün sayıları ilgili alacak tutarları ile çarpılır ve toplam ağırlıklı tutar hesaplanır. Bu tutar toplam alacak tutarına bölünerek Ağırlıklı Ortalama Vade gün sayısı bulunmuş olur.

En son aşamada ilgili alacak, piyasada geçerli olan ya da tarafların mutabık kaldığı faiz oranı, ilgili alacak için geçerli olan ağırlıklı ortalama vade gün sayısı ile çarpılarak ilgili alacak için vade farkı hesaplanır.

Çek ve Senet Vade Farkı Hesaplaması Nasıl Yapılır?

Çek ve senetlerde de bu uygulama söz konusudur. Bu kavramı, alacaklı tarafın çeki ya da senedi zamanında tahsil edememesi durumunda, yaşanan gecikme dolayısıyla meydana gelen zararının telafi edilmesi için çek veya senedi düzenleyen kişi tarafından yapılması gereken ilave yasal faiz ödemesi biçiminde tanımlamak mümkündür. Çek ve senet vade farkı hesaplamasında da kullanılan yöntem yukarıda anılan ve cari hesap ticari işlemlerinde uygulanan metodoloji ile paraleldir.

İlginizi çekebilir:https://www.fonradar.com/hamiline-cek-nedir-nasil-duzenlenir/